FOTO'S SPREKEN

Onder redactie van Peter van Tuijl


Door bondsmentor Hans Brongers

Deze keer bespreekt bondsmentor Hans Brongers vier totaal verschillende foto’s. Hans is samen met Simon Ophof auteur van het boek ‘Over foto’s gesproken’, verkrijgbaar via de site van de Fotobond.

Peter den Hartog (Club Zone V, Hooglanderveen)


Peter den Hartog deed mee met een mentoraat en koos voor het maken van kleine verhaaltjes d.m.v. steeds één foto. Zoals deze dus: hiervan word je vanzelf blij en ontspannen. Dat komt doordat er maar liefst drie elementen in dit beeld ont-stressend werken: Het kopje koffie verwijst naar al die dagelijkse pauzemomenten na een geleverde inspanning met een koffie-opkikkertje. Het nemen van een bad: heerlijk uitgestrekt in warm water. Even hoeft er niets. Het derde element zit in de uitdrukking van de bader: achteroverleunend, zichtbaar genietend, zichtbaar ontspannen. Qua vormgeving valt er ook te genieten. Leuk detail is het dubbele oor van het kopje: een echt oor links en dan die arm rechts als een tweede oor aan de andere kant. Door de excentrische plaatsing in het zwarte vlak zijn de restruimtes fraai van vorm, vooral aan de rechterkant. Je oog wordt in deze foto ook steeds die kant op getrokken. Het lichaam in het kopje “rijmt” qua vorm met de gebogen lijnen van kop en schotel. Technisch goed uitgevoerd. Kennismaken met de fotograaf? Hij ligt hier zelf in beeld.

Henny Looren-de Jong (Fotogroep Waalre)


Foto’s in een opvallend jasje trekken meteen de aandacht. Soms blijkt er daarna niet veel meer te beleven. Deze foto steekt in een veel gewoner jasje, waardoor je er (ten onrechte) gemakkelijker “overheen” kijkt. De foto is van Henny Looren-de Jong. Titel: “Feest in China”. Helemaal bovenin zien we twee figuren: links het standbeeld van Mao, hoog boven alles uit. De Grote Roerganger geeft de richting aan waarin zijn land zich moet bewegen. Op dezelfde hoogte staat een opgeblazen, plastic figuurtje dat ook wijst, maar in een heel andere richting. Daar tussenin een krokodillenkop met ontblote tanden. Ze lijken de draak te steken met de figuur op het voetstuk. Het luchtkasteel staat vol westerse symbolen: Coca Cola, Disney-figuren en naast de ingang de kapitalist Dagobert Duck. Alles waar Mao op tegen was lijkt nu onder de zegen van zijn uitgestrekte arm te staan. Een jongetje loopt het luchtkasteel binnen. Onvermijdelijk zet deze foto je aan het denken over China. Welke toekomst gaat dat jongetje tegemoet? Welke kant gaat het op in China? Wordt de koers mogelijk verlegd richting kapitalisme, consumentisme, of blijft het nog vooral bij het oude? Wat zal er in de prullenbak gaan belanden? Het thema “feest” is de oppervlaktelaag van de foto, de beschouwer kan er diepere lagen in ontdekken.

.

Barbara van Blijkshof (Deventer Fotokring, mentoraat)


Deze foto is van Barbara van Blijkshof. De foto toont een oud model kinderwagentje in een lege kamer. Dit beeld roept een gevoel van nostalgie, dingen die voorbij gaan, leegte, verleden en ook verlies op. Hoe komt dat? De lege kamer verwijst in al zijn details naar vroegere bewoners, die niet met de tijd mee gerenoveerd hebben. Dat zie je aan de aanleg van het stopcontact en de draden over de plinten. De groene isolatieplaten met veel vlekken die duiden op mogelijke lekkages, of ongelukjes in het verleden. De gaten in de (niet strak wit gestuukte) muur. Dat kinderwagentje is de hoofdpersoon op dit toneel. Het kan niet concurreren met de multifunctionele kinderbuggy’s van nu. Toch heeft het de tijd overleefd. Het doet mij denken aan een (ouderlijk) huis dat leeggeruimd moet worden na vertrek, of overlijden. Het kinderwagentje stond nog op zolder, bewaard voor als er kleinkinderen komen. Maar het is op zolder blijven staan, want lang niet zo handig als een moderner exemplaar. Nu, tijdens het leeghalen van het huis, staat één van de kinderen (vroeger nog in gezeten?) ernaar te kijken: het verleden spreekt. Bewaren, wegdoen? De foto is in pasteltinten gemaakt. Dat vale, niet zo verzadigde, past perfect bij deze inhoud. Van mij mogen zelfs de muren scheef blijven staan; imperfectie valt hier niet uit de toon.

Karel Peters (FC De Oude IJssel)


Qua vormgeving valt er aan de foto van Karel Peters (FC De Oude IJssel) veel te beleven: In de ruimte valt prachtig licht dat zich speels verspreidt over vloeren, wanden en traptreden. Het zorgt voor een mooie licht-donker verdeling over het vlak. Ritmiek: de “zebrastrepen” op de vloer, die zich voortzetten als traptreden omhoog en schaduwen daarvan op de muur. Lijnwerking: een opgaande diagonaal van linksonder naar rechtsboven. Dat is het gevolg van het gekozen standpunt: niet frontaal opgenomen tegenover een achterwand. Er zijn veel prachtige plekjes te zien, zoals de wastafel met radiator in fraai licht. Compositie: aangenaam complex, in evenwicht. Waar kijken we eigenlijk naar? De foto is onderdeel van Karels serie over de voormalige jongensgevangenis in Doetinchem, het gesticht “De Kruisberg”. Deze kennis maakt dat je de foto anders gaat bekijken, omdat er nu een betekenis aan gekoppeld is. Het zet aan het denken over het gebruik van deze ruimte. Er is vaker door een fotograaf een serie gemaakt van ogenschijnlijk gewone zaken met daaronder een extra beladen betekenis (denk aan “schuldige landschappen”, een term die Armando introduceerde in de jaren ‘70 en die andere fotografen heeft geïnspireerd). In essentie gaat het om de weergave van een stukje werkelijkheid dat er onschuldig uitziet, totdat je de geschiedenis ervan weet. Stel je eens voor wanneer hier als toelichting had gestaan dat dit een ruimte van een concentratiekamp is.